Grammar Unit 7: Collocation Part 1

Trong bài viết này, chúng ta sẽ làm quen với một khái niệm quan trọng trong tiếng Anh – Collocation. Nắm vững vấn đề này, chúng ta sẽ tiến bộ đáng kể trong cả hai vấn đề: hiểu tiếng Anh (Nghe – Đọc) nhanh và sử dụng tiếng Anh (Nói – Viết) một cách tự nhiên.

A. Giới thiệu chung về Collocation:

      Giả sử có một người nước ngoài học tiếng Việt, anh này học được rằng tương ứng với từ Big của tiếng Anh sẽ có 2 từ tiếng Việt đồng nghĩa: to lớn. Một ngày nọ anh này đọc được trên báo tiếng Việt cụm từ “thành công lớn”. Vài hôm sau, anh muốn dùng lại cụm từ đó, nhưng lần này anh ta dùng cụm từ “thành công to”: Dự án của chúng tôi đã đạt được thành công to.

Từ góc nhìn của người nước ngoài này, “thành công to” hay “thành công lớn” cũng giống nhau. Nhưng một người Việt sẽ cảm thấy dùng “thành công lớn” sẽ “hay, tự nhiên” hơn. Lý do của sự “hay, tự nhiên” này không hề rõ ràng, chúng ta chỉ biết rằng “kiểu nó phải như vậy”.

      Một ví dụ khác: Anh người nước ngoài này ra đường bị công an giao thông phạt, sau đó anh ta kể lại về việc “tôi bị cảnh sát giao thông lập biên bản”.

Nhưng trong đầu của anh này thì “lập” = make/create, mà 2 từ tiếng Anh này có thể dịch sang tiếng Việt thành”tạo, làm ra”. Vậy là anh này sẽ nói: Hôm nay tôi bị công an tạo biên bản / Hôm nay tôi bị công an làm ra biên bản. Từ góc nhìn của người Việt thì các cụm từ tạo biên bản/làm ra biên bản rất ngô nghê buồn cười trong bối cảnh “bị công an giao thông bắt xe”, nhưng với người nước ngoài kia thì không hề có sự bất ổn nào, vì anh ta đã dịch đúng từng từ sang tiếng Việt rồi.

Vậy vấn đề nằm ở đâu? Hóa ra là trong tiếng Việt, các từ không chỉ nằm rời rạc không liên quan nhau, mà sẽ có những từ hay được “ưa thích” cho xuất hiện cùng nhau, như là từ “biên bản” và từ “lập” ở trên.

Lý do cho sự “ưa thích” này thường là không rõ ràng, mọi người thấy số đông nói vậy nên bắt chước, và coi các phương án kết hợp khác là “thiếu tự nhiên, ngô nghê, buồn cười”. Nhiệm vụ của người nước ngoài khi học tiếng Việt là nhận ra những phương án kết hợp đó, ghi nhớ chúng và đưa vào sử dụng, chứ không phải là thắc mắc “rõ ràng lập với tạo là đồng nghĩa, tôi dùng từ nào kết hợp với biên bản mà chả như nhau”.

      Trong tiếng Anh, hiện tượng một số từ được “ưa thích” đi cùng nhau này được gọi là Collocation. Chúng ta cùng xem ví dụ sau:

      Nhiều bạn dịch Tóc vàng thành Yellow hair, nhưng phương án kết hợp đúng phải là Blonde hair.

      Hoặc: Nhiệt độ cao => Tall temperature. Thực ra phải là High temperature.

Cũng giống như trường hợp người nước ngoài học tiếng Việt, nhiệm vụ của những người học tiếng Anh chúng ta là để ý phát hiện ra các phương án kết hợp của các từ tiếng Anh, ghi nhớ và sử dụng chúng, chứ không chỉ dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh theo kiểu Word by Word.

B. Tác dụng của việc nắm vững Collocation

phần A, chúng ta đã thấy tác dụng của Collocation trong Nói và Viết – giúp cho câu nói tự nhiên, giống với người bản ngữ hơn. Nhưng không chỉ vậy, Collocation còn giúp chúng ta Nghe – Đọc tốt hơn, nhất là với phần Nghe. Giả sử ta nghe được câu nói sau:

I need to ___a bath.

Chúng ta không nghe thấy 1 từ trong câu, nhưng nhờ nắm vững Collocation, ta biết hành động hay đi với bath sẽ là take, vậy ta vẫn có thể đoán được nội dung của cả câu: I need to take a bath. Điều này sẽ diễn ra rất nhiều khi nghe: chưa nghe hoàn chỉnh cả câu nhưng chúng ta đã có suy đoán / mong đợi về phần còn lại của câu, nhờ vậy đầu óc được chuẩn bị tốt để đón nhận những từ ở phần sau.

C. Cách học và tra cứu Collocation

Cách tự nhiên nhất để nắm được các phương án Collocation là tiếp xúc thật nhiều với tiếng Anh và để ý đến các từ hay xuất hiện cùng nhau. Việc này đòi hỏi nhiều thời gian công sức, và các bạn ở trình độ thấp sẽ chưa thể để ý / nhớ được nhiều Collocation. Tuy nhiên các bạn vẫn có thể tra cứu vào các từ điển để biết cách kết hợp từ đúng. 

      Ví dụ: bạn muốn nói: Tôi sẽ rửa bát tối nay. Nếu dịch rửa = clean, bát = dishes rồi ghép lại thì sẽ bị sai. Cách đúng phải là tra từ điển với từ Dish, xem nó được quy định là hay đi sau Động từ nào.

Cách 1:

Tra từ điển Anh – Anh, ở đây mình chọn từ điển Oxford, thường thì ở các câu ví dụ ngay đầu sẽ có cách kết hợp cần tìm:

Ta tìm được động từ đúng: Do hoặc Wash chứ không phải Clean.

Cách 2:

Tra từ điển Collocation (là từ điển chuyên liệt kê các phương án kết hợp từ). Một từ điển Collocation phổ biến là freecollocation.com, Các bạn hãy tra từ bạn muốn, và nhìn vào phần từ vựng tương ứng. Ở đây ta tìm 1 động từ đi với dishes nên cần nhìn vào phần Verb:

Có thể bạn sẽ thắc mắc: vậy trong cả câu dài, em biết chọn từ nào để tra ra cách kết hợp? Hãy chọn các từ quan trọng nhất trong câu (Danh từ – Động từ – Tính từ – Trạng từ). Mình sẽ phải thử mày mò lần lượt cho đến khi tìm được cách kết hợp đúng.

D. Collocation cơ bản dạng 1: Hành động – Tân ngữ

Ví dụ “lập biên bản” ở trên cho chúng ta thấy mối quan hệ giữa Hành động và Tân ngữ:

Một số Tân ngữ sẽ “ưa thích” một số Hành động đi kèm. Với từ “biên bản”, có một số hành động nằm trong danh sách “ưa thích đi kèm”: viết biên bản, biên bản…

Trong tiếng Anh cũng có tình trạng tương tự, một số Tân ngữ sẽ “ưa thích” một số Động từ đứng trước đó. Hay gặp nhất chính là các Động từ rất cơ bản trong tiếng Anh: get, take, have, make, do… Các bạn xem danh sách các Collocation hay gặp của các từ này tại đây nhé.

E. Collocation cơ bản dạng 2: các dạng kết hợp với Giới từ

1. Khái niệm:

Cụm giới từ là một cụm từ rất phổ biến trong tiếng Anh, nó sẽ thêm thông tin bổ trợ cho một số từ trong câu. Nhưng nhiều khi các từ này khá “khó tính kén chọn”, chúng ưa thích một số giới từ đi kèm, ví dụ như:

      I am afraid of dogs. (Tôi sợ chó).

Ta KHÔNG thể viết I am afraid to dogs được, vì ý thích của người bản ngữ là afraid sẽ được dùng cùng giới từ of.

Một khó khăn của người mới học khi làm quen với Collocation dạng này là việc nghĩa của giới từ trong sự kết hợp này thường khác xa với nghĩa tiếng Việt mà người học mong đợi. Ví dụ như khi muốn nói câu sau sang tiếng Anh

Anh ta giới thiệu tôi với một cô gái xinh đẹp.

Một số bạn sẽ dịch với = with, và nói cả câu thành:

He introduced me with a pretty girl.

Nhưng phiên bản ưa thích của người bản ngữ lại là:

He introduced me to a pretty girl.

UK Lawyers Confirmation Necessities - Injury Law

Nhiều bạn sẽ thắc mắc: to  = để / tới / đến… cơ mà, làm sao lại to = với được? Có thắc mắc này là do chúng ta vẫn còn nghĩ rằng “tách riêng từng từ ra để hiểu nghĩa riêng là sẽ đúng”, trong khi với tiếng Anh thì: nghĩa của giới từ trong trường hợp này sẽ phụ thuộc vào từ còn lại trong sự kết hợp, không thể tách riêng nó ra để hiểu nghĩa được.

2. Dạng Collocation đặc biệt:

Động từ + Cụm giới từ nêu Tân ngữ của hành động:

Xét câu sau:

I am waiting for my friend. (Tôi đang đợi bạn tôi)

Cụm giới từ (for my friend) ở đây bổ sung ý nghĩa cho động từ waiting, nêu người được đợi ở đây là ai (my friend). Nói cách khác thì My friend là Tân ngữ của hành động Wait.

Nhưng khác với tiếng Việt là giữa hành động Đợi và tân ngữ Bạn tôi không có từ nào cả, thì trong tiếng Anh, người ta đã cho thêm 1 giới từ For vào để nói rõ mối quan hệ Hành động – Tân ngữ này. Vậy nếu dịch ra tiếng Việt thì For không có nghĩa gì cả, nó chỉ là một “biến báo hiệu” cho người đọc biết rằng: sau đây sẽ là Tân ngữ của Wait nhé. Và ở đây cũng có hiện tượng Collocation: đi cùng với Wait thì ta luôn chọn giới từ For.

Cùng một mối quan hệ Hành động – Tân ngữ như trên, hiện tượng “Tiếng Việt thì không cần từ nào, tiếng Anh lại cho thêm giới từ vào để báo hiệu” này rất phổ biến, như một số ví dụ sau:

      I believe in you (Em tin tưởng anh).

      She often listen to music (Cô ấy thường nghe nhạc).

Không chỉ với câu có 1 tân ngữ, mà câu có 2 tân ngữ cũng thường xảy ra tình trạng “Cho thêm giới từ để báo hiệu Tân ngữ của Hành động”. Xét câu sau:

      He sent me a letter. (Anh ta gửi một lá thư cho tôi).

Hành động sent có 2 Tân ngữ: Me A letter.

Ngoài phiên bản này người ta cũng hay nói:

He sent a letter to me.

Ý nghĩa của câu vẫn không đổi, Me A letter vẫn là Tân ngữ của Sent, chỉ là thứ tự của chúng đã thay đổi. Với thứ tự mới (A letter đứng trước Me) này thì sẽ có thêm giới từ To để nêu mối quan hệ Hành động – Tân ngữ. Đây hoàn toàn là ý thích của người bản ngữ: với từ Send thì ta sẽ luôn dùng giới từ To.

Một số ví dụ khác:

I gave him my car key
hoặc: I gave my car key to him. (Tôi đưa anh ta chìa khóa ô tô của tôi).
Will you sing us a song?
hoặc: Will you sing a song to us? (Bạn sẽ hát một bài cho chúng tôi nghe chứ?)
He teaches them English. (Anh ấy dạy họ tiếng Anh.)
hoặc: He teaches English to advanced students. (Anh ấy dạy tiếng Anh cho học sinh trình độ cao)
Can you lend me your car this evening? (Bạn có thể cho tôi mượn ô tô của bạn tối nay không?)
hoặc: I’ve lent the car to a friend. (Tôi đã đưa ô tô cho bạn mượn.)

3. Nhầm lẫn hay gặp với dạng Collocation chứa cụm giới từ:

      Xét câu sau: Everything depends on their decision. (Mọi thứ đều phụ thuộc vào quyết định của họ)

Nhiều người nghĩ Depend on phải là một cụm từ, nhưng sự thực là 2 từ này chỉ hay xuất hiện cùng nhau, chứ không kết hợp với nhau thành cụm từ nào cả. Điều này cũng giống việc A và B là 2 người bạn hàng xóm thân thiết, suốt ngày “kè kè” bên nhau, đi học đi chơi ở đâu cũng có nhau. Nhưng việc 2 bạn luôn xuất hiện cũng nhau trước mặt mọi người không có nghĩa 2 bạn là thành viên của cùng một gia đình – đến tối thì mỗi bạn vẫn ngủ riêng 1 nhà. Ở đây A là động từ Depend , B là giới từ On, và “gia đình của B”, tức là cụm từ chưa On ở đây phải là cụm giới từ “On their decision”. Chúng ta hay được học “phải nhớ depend on thành cụm nhé” là bới các giáo viên muốn chúng ta nhớ được sự “hay đi cùng nhau, có từ này thì nên chọn dùng từ kia cho hợp” này, chứ không phải muốn chúng ta nhớ depend on như một đơn vị ngữ pháp.

Điều này cũng hay xảy ra với dạng Collocation Tính từ + Cụm giới từ, như là câu:

      I am afraid of dogs. (Tôi sợ chó).

Nhiều bạn nghĩ afraid of phải là một cụm từ, trong khi cấu trúc thực sự ở đây là tính từ afraid + cụm giới từ (of dogs). Việc học thuộc “ afraid of ” chỉ là để nhớ rằng “2 từ nay hay đi cùng nhau, có afraid thì nên cho đi cùng “of”, chứ không phải là để coi chúng là 1 đơn vị ý nghĩa.

Vậy khi nào thì những Collocation đúng là 1 cụm từ, 1 đơn vị ý nghĩa thật sự? Các bạn hãy xem phần Phrasal Verb ở bài viết tiếp theo nhé.

F. Bài tập ứng dụng

Các bạn hãy tìm từ hợp lý để đi cùng với từ được đánh dấu nhé

Câu tiếng ViệtCâu tiếng Anh
1. Anh ta giới thiệu tôi với một cô gái xinh đẹp.1. He introduced me a pretty girl.
2. Bạn tôi đang giúp tôi làm bài về nhà.2. My friend is helping me my homework.
3. Anh ta cung cấp cho chúng tôi rất nhiều thông tin hữu ích.3. He provided us a lot of useful information.
4. (Dặn dò trước khi thanh toán) Nhớ yêu cầu hóa đơn nhé.4. Remember to ask the bill.
5. Tôi mệt mỏi với những lời dối trá của anh rồi!5. I’m sick and tired your lies!
6. Sau trận đấu, đường phố đông nghịt người.6. The streets were crowded people after the match.
7. Tôi cũng chẳng thích bóng đá mấy, nhưng dù sao tôi cũng sẽ đến.7. I’m not enthusiastic football, but I’ll come anyway.
8. Anh ta lúc nào cũng ghen tị với vẻ đẹp trai của anh mình.8. He is always very jealous his brother’s good looks.
9. Anh có thể mua căn nhà này với một cái giá rất phải chăng.9. You can buy this house a reasonable price.
10. Công ty của tôi đang gặp khó khăn.10. My company is difficulties.
11. Đừng có mắc lỗi đó!11.Don’t any mistakes!
12. Cô ấy đang dắt xe đạp.12. She is her bicycle.
  1. to
  2. with
  3. with
  4. for
  5. of
  6. with
  7. about
  8. of
  9. at
  10. in
  11. make
  12. wheel / push
icon
LỊCH KHAI GIẢNG